Görünmeyen Ölüdür: Dijital Çağda "Var Olma" Celbi
Görünmezliğin Bedeli: Dijital Çağda "Var Olma" Yanılgısı ve Şüpheci Toplum
Eski zamanlarda zanaatkâr, atölyesinde sessizce işini yapar, ürününü ortaya koyar ve toplum onun kalitesini zaten zamanla teslim ederdi. "İşini bil, sessizce yap, elbet değerin anlaşılır" düsturu, geçmiş yüzyılların güvenli limanıydı. Ancak içinde bulunduğumuz çağ, bu köhne limanı çoktan yerle bir etti. Bugün dijital ekosistemin ve akış algoritmalarının hüküm sürdüğü bir dünyada yaşıyoruz. Ve kural çok net: Görünür olmak zorundasınız.
Çağ, bilinirliği ve görünürlüğü yalnızca bir lüks olarak değil, varoluşun temel şartı olarak destekliyor. Öyle bir noktaya geldik ki, varlığınızı dijital vitrinlerde, ekranlarda ya da kamusal alanlarda kanıtlayamadığınızda, sistem sizi "yok" hükmünde sayıyor. Dahası, modern toplumun kolektif psikolojisi bu yokluğu çok daha tehlikeli bir yere evriltiyor: Eğer görünür ve ulaşılabilir değilseniz, toplum gözünde aniden işe yaramaz, hatta potansiyel bir dolandırıcı ya da şüpheli statüsüne yerleştiriliyorsunuz.
Sessizlik, eskiden erdemin işaretiydi; bugün ise şüphe uyandırıyor. Saklı kalan, paylaşmaktan imtina eden, kendini ve ürettiklerini görünür kılmayan insan; modern dünyanın tekinsiz koridorlarında "Acaba sakladığı bir şey mi var?" sorusunun öznesi haline geliyor. İnsanlar artık tanımadıkları, dijital ayak izini görmedikleri, hikâyesine ve üretim süreçlerine şahit olmadıkları yapı ve kişilere karşı derin bir güvensizlik besliyorlar. Görünür olmamak, adeta suç ortaklığı gibi cezalandırılıyor; toplumsal hafıza sizi ya rafa kaldırıyor ya da tehlikeli bir kenara itiyor.
Oysa gerçek üretim, derinlik ve nitelik gürültü patırtı kopararak yapılmaz. Sanatın, eğitimin, felsefenin veya herhangi bir zanaatin özünde sabır, sükûnet ve içsel bir yolculuk vardır. Bir tiyatro oyununun sahne arkasındaki o mahrem hazırlık, bir dersin zihinde demlenme süreci ya da saatler süren bir ses kaydının ince işçiliği göz önünde gerçekleşmez. Ancak paradoks tam da burada başlıyor: En derinlikli işleri yapsanız dahi, eğer bu emeği görünür kılacak bir köprü kurmazsanız, o emeğin hiçbir kıymeti harbiyesi kalmıyor.
Bu durum, modern insanın omuzlarına ağır bir maskeli balo yükü bindiriyor. Üreten insan, hem kendi zihinsel derinliğini korumak hem de bu acımasız "görünürlük piyasasında" var olabilmek için bir denge kurmak zorunda kalıyor. Kendinizi anlatmak, ne yaptığınızı göstermek, adeta "Ben buradayım, etten kemiktenim, buradayım ve şu işi yapıyorum" çığlığını dijital meydanlarda atmak mecburiyetindesiniz. Çünkü göstermezseniz, yoksunuz; yoksanız, şüphelisiniz.
Fikir Çöplüğü'nün bu köşesinden dönüp baktığımda gördüğüm manzara şudur: Dijital çağın dervişliği ya da gizli kalmış ustalığı devri kapanmıştır. Artık mahremiyetin sınırları değişti; var olmak ile görünmek eş anlamlı hale geldi. Toplumun bu şüpheci ve dayatmacı yapısına boyun eğmekten ziyade, onun kurallarını kendi hakikatimizle harmanlayıp varlığımızı tescillemek zorundayız.
Unutmayın; sesiniz çıkmıyorsa, sesinizi kesmişler ya da sizi hiç var olmamış saymışlar demektir. Ve bu çağda en büyük lüks, sessizce kaybolma lüksü değil; varlığını onurlu, şeffaf ve inatçı bir görünürlükle savunabilme becerisidir.
Yorumlar